Leestafel

De BIMPraat On Tour was donderdag 14 november bij Ploum advocaten & notarissen. Het advocatenkantoor was het podium voor een levendige discussie over BIM bij het aangaan van overeenkomsten en BIM bij het opleveren van projecten. Ook de nieuwe wetgeving ‘Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen’ (WKB), die per 1 januari 2021 van kracht wordt, deed het nodige stof opwaaien bij het onderdeel waarbij is gesproken over het aanleveren van ‘as-built documenten in BIM’ als onderdeel van de oplevering en hoe dit zich verhoudt met het opleverdossier uit de WKB. Bruno Bartelds van het BIM Instituut toonde zich hierbij een scherpe gesprekspartner van topadvocaat Jacob Henriquez.

Door Ed den Boer

De BIMPraat was verdeeld in twee delen en wederom doorspekt met geanonimiseerde praktijkvoorbeelden. De BIMPraat was als een duo-presentatie uitstekend opgebouwd. Bruno Bartelds, oprichter en eigenaar van Het BIM Instituut, schetste het praktijkvoorbeeld waarna Jacob Henriquez, topadvocaat Bouwrecht en partner bij Ploum, invulling en juridisch antwoord gaf op de vragen die Bartelds en de zaal veelvuldig stelden.

Aangaan van overeenkomsten

Bedrijven die samenwerken, sluiten een aannemingsovereenkomst waarin de afspraken worden vastgelegd. Deze overeenkomst kan onder meer worden opgesteld overeenkomstig vastgestelde eisen die donderdag in twee casussen werden geschetst.

Case1: een aannemingsovereenkomst waarbij de opdrachtgever (OG) het ontwerp aanlevert (UAV 2012)

Case2: een geïntegreerd contract (UAV-GC2005) waarbij OG als onderdeel van art. 5 Model Basisovereenkomst niet alleen een Programma van Eisen (PvE) aan de opdrachtnemer verstrekt maar bijvoorbeeld ook een Voorlopig Ontwerp (VO)


Hierna werden de verwachtingen van de aannemer en opdrachtgever met de zaal geïnventariseerd. Vervolgens werd aan de hand van een 2D detail en twee verschillende 3D uitwerkingen daarvan beoordeeld welke uitwerking het meeste aanleiding gaf voor een discussie over bijvoorbeeld de verrekening van meer- en minderwerk. Wat is de betekenis van de verstrekte informatie? Dat is de steeds terugkerende vraag.

Documenten ‘ter informatie’

Ook kwam de situatie aan bod wanneer een opdrachtgever tijdens de aanbestedingsfase het 3D-model (louter) ‘ter informatie’ of ‘ter indicatie’ verstrekt en bovendien verwijst naar 2D-tekeningen en het bestek. Wat mag je als aannemer of opdrachtnemer verwachten en wat zijn de juridische implicaties? “De verantwoordelijkheid voor de juistheid van verstrekte informatie ligt in principe altijd bij de verstrekker”, legde Henriquez uit. “De ontvanger mag erop rekenen dat die informatie juist en relevant is. Ook als die ‘ter info’ is verstrekt. In het twijfelgevallen kun je dat expliciet vragen. En als het dan niet wordt beaamd, doe je er verstandig aan om de informatie terug te sturen en duidelijk aan te geven dat je die informatie zult negeren omdat het kennelijk geen status heeft.”

Waarschuwingsplicht bij BIM

De verantwoordelijkheid op het juridische vlak is niet altijd direct duidelijk. Mocht je als betrokken partij echter een klaarblijkelijke fout in het BIM Model signaleren en deze niet melden, en achteraf blijkt dat hierdoor schade ontstaat, dan kun je hiervoor verantwoordelijk worden gesteld. Dit geldt voor alle betrokken partijen die in het proces data toevoegen in het ontwerp en project.

Oplevering van werk

Steeds vaker wordt door opdrachtgevers gevraagd om een As Built-model (bijvoorbeeld volgens de BIM-Basis-ILS) als revisiedocument op te leveren. Bruno Bartelds wordt als opzichter van het virtuele gebouw vaak gevraagd om zijn advies te geven. “Ik leg per fase vast wat is geleverd. Allereerst check ik de vragen en verwachtingen die opdrachtgevers hierbij hebben over datgene wat zij bestellen. Daarna wordt beoordeeld of het geleverde model die informatie bevat. En tenslotte hoe dit wordt aangetoond. Belangrijk hierbij is dat opdrachtgever moet aangeven met welk doel hij het As Built-model wil gebruiken en tot welk niveau dit proces moet worden ondersteund door het geleverde As Built-model”. Wanneer dit onduidelijk is, moet de aannemer dit vragen en vervolgens helder in de overeenkomst vastleggen. Het gebruik van een ILS is vaak een goed begin.

Wet Kwaliteitsborging voor bouwen

Deze nieuwe wetgeving Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen gaat ‘pas’ per 1 januari 2021 in, maar is nu al reden voor veel vragen en ophef over het ‘opleverdossier’. Tijdens de BIMPraat werd artikel 7:757a Burgerlijk Wetboek uitgelicht. De impact van deze wetgeving is per 1 januari 2021 direct voelbaar voor aannemers omdat hiervoor geen overgangsrecht geldt. Een lastige en kostbare opgave als je bedenkt dat deze extra leveringsinspanning in lopende projecten niet is verrekend en de aannemer wel wordt gehouden aan deze wet. Commentaar was er dan ook dat er in december 2020 hoogstwaarschijnlijk heel veel projecten zullen worden opgeleverd om deze leveringsplicht te ontlopen. Het is aannemelijk dat het materialenpaspoort hierbij straks wettelijk zal worden voorgeschreven, zoals ook besproken in de vorige BIMPraat over het materialenpaspoort van Madaster.

Conclusies

Afspraken maken is nog steeds een kwestie van goed naar elkaar luisteren en duidelijk communiceren. Wat verwacht de ontvangende partij aan informatie van de leverende partij. De opdrachtgever doet er hierin als vragende partij goed aan om duidelijkheid te scheppen en is mogelijk aansprakelijk als dit niet (op de juiste wijze) gebeurt. Wie verantwoordelijk, en wellicht zelfs aansprakelijk is, blijft altijd voer voor juristen. Juridische geschillen voorkomen blijft de uitdaging. Een belangrijk advies is dan ook regelmatig met elkaar in gesprek te gaan onder het genot van een kop koffie … en vergeet niet om uw raadsman uit te nodigen.

Dit was de laatste BIMPraat van 2019. De eerstvolgende BIMPraat is op 30 januari 2020 en gaat over BIM op de bouwplaats.

Kijk hier voor meer informatie.

0

Leestafel

Het BIM Instituut was op donderdag 14 maart samen met Joost Wijnen van Synchro4D gastspreker tijdens de eerste BIMPraat van Het Nationaal BIM Platform. Het was een succesvolle middag met veel interactie met de deelnemers. Oprichter Ed den Boer van Het Nationaal BIM Platform is maandelijks gastheer van deze kennisbijeenkomsten en heeft ook van deze BIMPraat een verslag geschreven. De gebruikte graphics hieronder zijn van Het BIM Instituut en Joost Wijnen. 

Door Ed den Boer

Veel van de deelnemers aan deze BIMPraat kwamen logischerwijs uit de aannemershoek. Toch was het leuk om te zien dat één van de deelnemers van een ingenieursbureau graag wilde horen welke behoefte er bij aannemers is en hoe zij daarin kunnen samenwerken om tot een efficiënter dataproces te komen voor werkvoorbereiding en planning.

Werkvoorbereiding en planning

Bruno Bartelds nam het eerste deel van deze BIMPraat voor zijn rekening. Hij stelde aan deelnemers veel kritische vragen en schetste vanuit zijn praktijkervaring waarom planning van belang is en welke onderdelen er in een planning moeten zitten. “Plannen is lastiger dan het lijkt”, zei Bartelds. “Niet omdat het op zich moeilijk is maar je kunt niet uitgaan van een standaard die in elk model wordt herkend. Planning is afhankelijk van veel zaken, zoals hoeveelheden (stuks, m2, m1, m3), werklast (manuren), tempo (hoeveelheid werk per tijdseenheid), normen (benodigde tijd per eenheid werk) en capaciteit (manuren per dag).”

Als voorbeeld noemde hij het materiaal beton in het model en project. Dit kan geprefabriceerd in elementen worden aangevoerd en gemonteerd of ter plaatse worden gestort. “Bij de aanvoer van prefab-onderdelen is de planning gericht op de levering van de onderdelen en de plaats en capaciteit van een vaak zware kraan. Bij beton storten is elke bewerking voorafgaand aan het storten er één waar je rekening mee moet houden. Die moet je dus (mee)plannen”, legde Bartelds uit.

“Denk maar eens aan de bekisting en wapening stellen. Maar ook de plaats waar het beton moet worden gestort, is belangrijk. Een funderingsbalk, vloer, wand of kolom zijn verschillende onderdelen met verschillende bewerkingstijden. Dan is ook nog van belang of de vloer op de begane grond of op de 20e verdieping moet worden gestort. In dat laatste geval is kraan-hijs-tijd een belangrijke factor voor de norm. Kennis van het bouwproces en de methodiek om te bouwen, is voor een planner dus absoluut noodzakelijk om te komen tot een goede planning”, aldus een bevlogen Bartelds die deelnemers veelvuldig aan het woord liet om de beren in het planningsproces goed in beeld te brengen.

4D-BIM-planning als moderne managementtool

Na de pauze nam Joost Wijnen de deelnemers mee in zijn presentatie en maakte een korte inventarisatie van de gebruikte planningstools in de markt, zoals MS Project, Asta, Primavera, VICO en Synchro4D. Synchro4D wordt in Nederland geleverd door Cadvisual en in 2017 is overgenomen door softwaregigant Bentley Systems.

“Het huidige bouwproces verandert doorlopend”, zei Wijnen. “En onze bouwopdrachten worden steeds complexer. Gegevens moeten dus dynamisch en actueel zijn en dat vraagt om de 4e dimensie, ofwel tijd (taken en planning) en Beweging (bouwplaatslogistiek, transport, installatie). Synchro4D software is ontwikkeld vanuit deze vraag en maakt het mogelijk om virtueel te plannen en/of virtueel te bouwen door constant gekoppeld te zijn aan het BIM”, aldus Wijnen.

Voordelen BIM-planning

De winst zit ‘m volgens Wijnen in het efficiënter beheersen en invullen van beschikbare bouwtijd. De planning maakt zichtbaar waar kortere doorlooptijden in steeds complexere projecten kunnen worden behaald. Ook het eerder herkennen én voorkomen van risico’s is één van de vele voordelen van een goede en inzichtelijke planning. De koppeling die in Synchro4D mogelijk is tussen 4D en 5D (tijd gerelateerde kosten) zorgt er ook voor dat je op willekeurige momenten kunt zien hoeveel kosten er al zijn gemaakt. Hiermee kan de planning als verfijnder en betrouwbaarder stuurmiddel worden gebruikt om projecten te managen, vertelde Wijnen.

Model based planning

De getoonde praktijkvoorbeelden kwamen voornamelijk uit grote utiliteitsbouwprojecten en riepen wel de vraag op of de aanschaf van het project en de investering lonen als we dit vertalen naar kleinschalige tot middelgrote woningbouwprojecten. Joost Wijnen: “Natuurlijk is het noodzakelijk om een bepaalde financiële projectgrootte te hebben die de investering laat terugverdienen en dat gaat nu eenmaal eenvoudiger op grote infrastructurele en utiliteitsbouwprojecten. Sommige gebruikers, ook van kleinere projecten, zoomen in op risico’s of willen andere leerprocessen in beeld brengen.”

Bouwplaats gestuurd plannen

Dat er steeds meer mogelijkheden zijn, is duidelijk. Wat te denken van een fotorealistische realtime voortgang in de planning en in het 3D-model verwerken van het bouwproject. Dit kan al met een iPad of HoloLens die is gekoppeld aan Synchro4D. Hierdoor ontstaat een vereenvoudigd en interactief 4D BIM-model waarin opmerkingen en foto’s kunnen worden gekoppeld. Die kunnen weer direct online worden gesynchroniseerd waardoor er een verbinding tussen kantoor en de bouwplaats is gerealiseerd.

De mogelijkheden die werden getoond zijn al bruikbaar en er is nog veel in ontwikkeling waar men bij Synchro4D volop mee bezig is om te implementeren. Allemaal met als doel dat het bouwproces zo efficiënt mogelijk verloopt.

Conclusies

Het inzicht van deze BIMPraat is dat 4D-planning gekoppeld aan een BIM zeer zeker mogelijk is en waardevol en winstgevend kan zijn. Voor kleinere projecten zijn de investeringen wellicht nu nog een brug te ver.

 



De BIMPraat sessies van Het Nationaal BIM Platform worden maandelijks georganiseerd over een actueel en praktisch onderwerp. Een expert behandelt het thema en vragen van deelnemers. De bijeenkomsten zijn concreet en interactief en sluiten af met een borrel voor informeel contact met collega’s.

Bekijk ons bedrijfsprofiel op Het Nationaal BIM Platform: Het BIM Instituut

0

Leestafel

Het BIM Instituut verzorgt op 14 maart een BIMPraat sessie over de rol van BIM bij de werkvoorbereiding en planning van bouwprojecten. Bruno Bartelds is Het BIM Instituut spreker tijdens deze kennissessie van Het Nationaal BIM Platform. Hij doet dat samen met Joost Wijnen van Synchro 4D.


Bartelds denkt dat BIM ontegenzeggelijk veel waarde heeft bij werkvoorbereiding. De kwaliteit van de planning en het projectmanagement van het bouwproject verbetert, de impact van de gekozen planning is inzichtelijk en de voortgang van projecten kan veel beter worden gemeten voor onder meer contractmanagement.

Moderne werkvoorbereider
Centraal tijdens deze interactieve kennissessie staat hoe de moderne werkvoorbereider kan profiteren van BIM bij zijn werkzaamheden en voor welke van zijn taken BIM nuttig is. Plannen is er daar één van. Verder zal Bartelds op 14 maart antwoord geven op vragen zoals:

 • Hoe gebruik je BIM-tools in de coördinatie van de engineering?

 • Wat is de impact van BIM op het maken van een planning?

 • Hoe wordt de planning gebruikt als verfijnder en betrouwbaarder stuurmiddel om projecten te managen?

 • Welke gegevens komen betrouwbaar uit een planning die gekoppeld is aan 3D-modellen?

 • Wat moet voorafgaand worden gedaan om dat mogelijk te maken?

Over de BIMPraat sessies

De BIMPraat sessies zijn voor deelnemers vooral heel leerzaam om dat ook de ervaringen van andere deelnemers en projecten worden besproken. De bijeenkomsten van Het Nationaal BIM Platform zijn kleinschalig (maximaal 40 deelnemers) en worden maandelijks georganiseerd over een actueel en praktisch onderwerp uit de bouwwereld in relatie tot BIM. Experts behandelen het thema en beantwoorden vragen van deelnemers. Dit keer zijn dat dus Bruno Bartelds en Joost Wijnen. De bijeenkomsten sluiten altijd af met een borrel voor informeel contact met collega’s. De BIMPraat sessies kosten € 50,00 per deelnemer en vinden plaats in Alphen aan den Rijn (Frame Offices).


Aanmelden voor deze BIMPraat sessie kan via de site van Het Nationaal BIM Platform.

0

Leestafel

De BIMPraat van donderdag 8 november was het podium van een levendige discussie over de juridische aspecten van traditioneel bouwen versus werken met BIM. Oprichter Bruno Bartelds van Het BIM Instituut was co-spreker. “Technische mensen beoordelen technische problemen vooral op hun oplosbaarheid”, zegt Bartelds. “Maar het gaat erom wie verantwoordelijk, en zelfs aansprakelijk, is voor die uitkomst.”

Door Ed den Boer


Voor deze BIMPraat was gekozen om de juridische aspecten van werken in BIM te koppelen aan anonieme maar echte praktijkvoorbeelden. Oprichter en eigenaar Bruno Bartelds van het BIM Instituut schetste hierbij steeds de case waarna advocaat Bouwrecht en partner Jacob Henriquez van Ploum advocaten & notarissen antwoord gaf op de vragen die Bartelds en de zaal veelvuldig stelden. Aan bod kwamen de verantwoordelijkheden van projectleiders versus die van BIM-regisseurs. Maar ook de plichten van opdrachtgevers en aansprakelijkheden van aannemers.

 

Aanbesteden met BIM: wie is waarvoor verantwoordelijk?

De eerste case ging in op de verantwoordelijkheden van partijen bij het aanbesteden met BIM als onderdeel van een contract. In de praktijkcase zet een opdrachtgever het werk in de markt op basis van de model basisovereenkomst met bijbehorende UAV-gc 2005. De vraagspecificatie bestaat uit een Programma van Eisen (PvE), Voorlopig Ontwerp (VO) en Definitief Ontwerp (DO) aangevuld met een aantal 3D-modellen. In de case verstrekt de opdrachtgever deze 3D-modellen ‘ter informatie’ aan de opdrachtnemer. De opdrachtnemer in de case dient het DO uit te werken in een uitvoeringsontwerp (UO). Tevens staat in de overeenkomst: “Bij oplevering van het werk aan opdrachtgever dient opdrachtnemer een ‘as-built BIM’ te verstrekken …”


Bij controle van de verstrekte 3D-modellen blijken er nog serieuze ‘clashes’ te zijn en wijkt het 2D DO op enkele cruciale punten af van de BIM-modellen. Zo ontbrak bouwkundig staal in het 3D-model en was dit soms wel, soms niet opgenomen in model van constructie. Ook de installatie was in 2D anders uitgewerkt dan in het 3D-model en waren de details in 2D uitgewerkt waarbij objecten uit het 3D-model veranderd zijn. Gebouwdelen ontbreken in het 3D-model maar worden op de 2D-stukken wel verlangd.

 

Documenten ‘ter informatie’

Met de case zetten Bartelds en Henriquez de deelnemers op scherp. “Wat zijn de juridische implicaties indien de opdrachtgever tijdens de aanbestedingsfase het 3D-model (louter) ‘ter informatie’ verstrekt”, vroeg hij. Onder de deelnemers hadden sommigen moeite met het concept ‘stukken ter informatie’ ontvangen. Henriquez had een duidelijke boodschap. “De verantwoordelijkheid voor de juistheid van verstrekte informatie ligt in principe altijd bij de verstrekker. De ontvanger mag er op rekenen dat die informatie (ook als het ‘ter info’ is verstrekt) juist en relevant is. In het geval van twijfel kun je dat expliciet vragen. En als het dan niet wordt beaamd, doe je er verstandig aan om de informatie terug te sturen en duidelijk aan te geven dat je die informatie zult negeren omdat het geen status heeft”, aldus Henriquez.


Complicerende factor is dat in de aanbestedingsstukken de passage staat: “Bij het sluiten van de aannemingsovereenkomst neemt Opdrachtnemer de verantwoordelijkheid voor het ontwerp over van Opdrachtgever”. Natuurlijk riep dit vragen op, want wie tekent nou een contract met een dergelijke tekst? En toch gebeurt het in de praktijk vaker dan je zou denken. Zeker toen de bouwsector er anders voor stond dan nu. En het mag ook. “Maar wees je ervan bewust dat als je dit ondertekent, je verantwoordelijk bent voor dat ontwerp en je bijvoorbeeld ook met een oplossing aan de gang zult moeten”, zei Henriquez resoluut. Hij schetste middels recente uitspraken van de Raad voor Arbitrage voor de Bouw dat je als opdrachtnemer echter niet automatisch ontwerpverantwoordelijkheid van een opdrachtgever overneemt als je met zijn (BIM)-ontwerp aan de slag gaat, bijv. bij UAV-gc 2005 contracten.

 

Rolverdeling BIM-regisseur vs. projectleider

In case 2 van deze BIMPraat bleek dat in de zaal geen gezamenlijke definitie kon worden gevonden van de inhoud van het ‘BIM-proces’ en waar de demarcatie ligt tussen het projectproces en het BIM-proces. Hetzelfde gold voor de verantwoordelijkheden van de ‘BIM-regisseur’ versus de projectleider. Sommigen beschouwden de BIM-regisseur als een procesbegeleider zonder mandaat anders dan het mogen sturen op het tijdig in actie komen van projectpartners en het leveren van modellen. Anderen vonden dat de BIM-regisseur wel degelijk beslissingen kan en mag nemen. Slechts in twijfelgevallen mag of moet hij kwesties escaleren naar de projectleider.

Er kwam dan ook geen eenduidig antwoord op vragen van Bartelds aan de zaal over wie dan verantwoordelijk zou moeten zijn voor de uitkomst van het BIM-proces. “Er is klaarblijkelijk geen eenduidig beeld van de inhoud van de rol van BIM-regisseur en zijn mandaat”, stelt Bruno Bartelds achteraf. “Voor een projectleider hebben we dat wel. Wat de BIMPraat wel duidelijk maakt, is dat de meesten in de zaal dat ook geen echt punt vinden. Ik heb meerdere malen deelnemers horen zeggen: “We komen er met BIM snel uit.” Ja dat snap ik. Technische specialisten beoordelen technische problemen immers vooral op de oplosbaarheid ervan. Maar daar gaat het hier dus niet om. Het gaat erom wie er verantwoordelijk, en wellicht zelfs aansprakelijk, is voor die uitkomst. Dat antwoord hangt nog boven de markt. Hopelijk wordt deze vraag, ook breder in de markt, in de toekomst vaker gesteld en komt er op termijn ook een helder antwoord. Hetzij via de juridische weg, hetzij over een kop koffie.”

 


Dit verslag is ook geplaatst op Het Nationaal BIM Platform. De volgende BIMPraat is op 29 november en gaat over ‘de overdracht van het BIM-beheermodel aan de opdrachtgever’.

 

0